या प्रमिला राजे म्हणजे कोण ?
सीपीआर हॉस्पिटलला प्रमिला राजेंच्या कर्तुत्वाची चमकती किनार .
सुधाकर काशीद .
या ना त्या निमित्ताने सीपीआर हॉस्पिटल चे नाव किंवा संदर्भ कोल्हापूरकरांच्या तोंडात रोज येतोच . सी.पी .आर . हॉस्पिटल म्हणजे छत्रपती प्रमिलाराजे हॉस्पिटल हे काहीजणांनाच माहिती आहे .कारण एखाद्या शब्दाचा अपभ्रंश झाला की मूळ शब्दच विसरला जातो. नेमके तसेच सीपीआर बाबतीत झाले आहे .
सी .पी .आर .म्हणजे छत्रपती प्रमिला राजे हॉस्पिटल हे काहींना माहीत असले तरी या प्रमिलाराजे कोण हे मात्र राजघराण्याचा परिवार व नातेवाईक मंडळी यांच्या पुरतेच माहित आहे . पण या प्रमिला राजे कोण हे या नव्या पिढीला माहीत होण्याची गरज आहे. कारण राजघराण्याचा घटक म्हणून त्यांची जत सांगली, कोल्हापूर व मध्य प्रदेशातील देवासच्या इतिहासात एक खूप चांगली वेगळी अशी नोंदआहे.
प्रमिला राजे या सांगली जिल्ह्यातील जतचे रामराव उर्फ आबासाहेब डफळे यांच्या कन्या. एक ऑगस्ट 1910 रोजी त्यांचा जन्म झाला त्यांचे प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण जत येथे झाले . त्यांचा विवाह 30 डिसेंबर 1926 रोजी युवराज विक्रमसिंह पवार देवास संस्थान यांच्याशी झाला .त्यांना चार मुले शालिनी राजे,कृष्णाजीराव,विजयाराजे व उर्मिलाराजे ही चार मुले .
1941 साली दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात विक्रम सिंह महाराजांना रणांगणावर जावे लागले .त्यावेळी त्यांनी देवास संस्थानचा प्रभारी कारभार रिजंट म्हणून प्रमिला राजे यांच्यावर सोपवला .रिजंट म्हणून काम करताना त्यांनी संस्थांनच्या आर्थिक उलाढालीवर विशेष लक्ष केंद्रित केले .त्यांच्याच काळात त्यांनी आपल्या संस्थांनला कर्जमुक्त केले .1941 ते 1943 हा त्यांचा देवासच्या काळातील रिजंट असलेला काळ इतिहासात वेगळी नोंद करणारा ठरला . एक रुपयाला सात शेर गहू आणि दहा शेर ज्वारी रयतेला देण्याची जबाबदारी त्यांनी अगदी नियमीत पार पाडली .
त्यांचे पती विक्रम सिंह महाराजांना 1947 ला कोल्हापूर संस्थानात दत्तक घेण्यात आले . व त्यांचे नामकरण शहाजी महाराज झाले . दत्तक विधान समारंभानंतर प्रमिला राजेही कोल्हापूर संस्थांच्या महाराणी बनल्या .मात्र त्यांनी त्यानंतर ही काही काळ देवास संस्थांनचे रिजंट म्हणून कारभार पाहिला .दत्तक विधानामुळे कोल्हापूर संस्थांनच्या महाराणी बनलेल्या प्रमिला राजेंना त्याच वेळी देवास संस्थांनचाही कारभार पाहण्याचा मान मिळाला .
अतिशय धार्मिक व प्रेमळ वृत्तीच्या प्रमिला राजे यांनी 1961 मध्ये शहाजी महाराजांच्या सोबत आफ्रिका,युरोप,अमेरिका,जपान या देशांचा दौरा केला .1962 ला शहाजी महाराज व प्रमिला राजे यांनी नागपूरकर भोसले घराण्यातील दिलीपसिंह यांना दत्तक घेतले व त्यांचे नामकरण शाहू असे केले .हेच आत्ताचे आपले खासदार श्रीमंत शाहू छत्रपती .
प्रमिला राजे यांचे माहेर जत (जिल्हा सांगली ) येथील डफळे घराण्यातील .त्यांना विजयसिंह भाऊसाहेब व भैय्यासाहेब हे तीन भाऊ विजयसिंह लष्करात लेफ्टनंट कमांडर होते . भैय्यासाहेब हे भारतीय नौसेनेत अधिकारी होते .व निवृत्तीनंतर राज्य परिवहन मंडळाचे प्रमुख अधिकारी होते .
प्रमिला राजे या अतिशय विनम्र स्वभावाच्या होत्या .सेवकांनाही हो असा मान देऊन त्या बोलत होत्या .मुलींच्या शिक्षणाबद्दल त्या फार आग्रही होत्या . महाराणी इंदुमती देवीनी स्थापन केलेल्या मुलींच्या शाळेच्या कारभारात त्या लक्ष घालत होत्या .त्यांच्या वेगळ्या अशा कामगिरीचा अल्बर्ट एडवर्ड हॉस्पिटल म्हणजेच कोल्हापूरच्या सरकारी दवाखान्याला छत्रपती प्रमिलाराजे हॉस्पिटल असे नाव देण्यात आले .आणि प्रमिला राजेंना गौरविण्यात आले . मात्र हळूहळू छत्रपती प्रमिला राजे हॉस्पिटल या नावाचा शॉर्टकट "सीपीआर हॉस्पिटल "असा झाला .आणि नव्या पिढीने तर प्रमिलाराजे या कोण हे समजून घेण्याचा प्रयत्न अगदी फार थोडा केला .
आता काही दिवसापूर्वी या हॉस्पिटलचे जतन व संवर्धन अतिशय कौशल्याने केले आहे छत्रपती प्रमिला राजे हॉस्पिटलची ही वास्तू पुन्हा नव्या दिमाखाने उभे आहे . त्यानिमित्ताने प्रमिला राजे हॉस्पिटल हे नाव लोकांच्या जरूर तोंडात आहे .पण या प्रमिला राजे कोण हे नव्या पिढीपर्यंत पोहोचल्यास प्रमिला राजे हॉस्पिटलला एक नव्या ओळखीची किनार आपोआपच जोडली जाणार आहे .
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
