#निधड्या_छातीचा_वाघ
मराठेशाहीच्या अंतिम पर्वात अनेक शूर,पराक्रमी व्यक्ती होऊन गेल्या ज्यांच्या पराक्रमाची इतिहासाने नोंद तर घेतलीच नाही...
धोंडोजी वाघ यापैकी एक होय.यांचे पूर्वज आदिलशाही लष्करात नोकरीत असून त्यावेळी त्यांचे आडनाव पवार असे होते.पवार वाघ कसे झाले याविषयी एक आख्यायिका सांगितली जाते.आदिलशहाची अनागोंदी गावाजवळ कृष्णा नदीकाठी त्याच्या सैन्याचा तळ पडला असता प्रकृती अचानक बिघडली.त्याच्या हकीमानी औषधासाठी वाघिणीचे दुध आवश्यक असल्याचे सांगितले.सिधोजी आणि बहिर्जी पवार बंधुनी कामगिरी मोठ्या धाडसाने पार पडली म्हणून आदिलशाहने त्यांना ` वाघ ` हा किताब दिला आणि पवार वाघ झाले. सुलतानाने वाघ बंधूना वाघझरी गावाची पाटीलकी म्हणून हे घराणे वाघझरिकर पाटील म्हणूनही ओळखले जाऊ लागले. हेच धोंडजींचे हे पूर्वज होय.
पेशवे, इंग्रज व टिपू सुलतान या बलाढ्य सत्तांना एका शुरवीराने नाकात दम आणून सोडला होता पेशवे, इंग्रज व टिपू सुलतान या तिघांचा ही दारूण पराभव करून तिन्ही सत्तांच्या बोकांडीवर एक छोटसं राज्य उभा करण्याचं धाडसं कोणी खऱ्या निधड्या छातीचा वाघच करू शकतो आणि ते काम केलं होतं धोंडोजी वाघ यांनी! पेशव्यांच्या सैन्याला तर मोठमोठ्या मोहीमा धोंडोजी वाघाविरूध्द काढाव्या लागल्या होत्या बापूजी गोखले, परशुराम भाऊ पटवर्धन, त्रिंबकराव पेठे, चिंतामणी पटवर्धन अशा नावाजलेल्या सरदारांची रवानगी धोंडोजी वाघांवर झाली होती पण धोंडोजी वाघांनी यांचा जबरदस्त पराभव केला
धोंडोजी वाघ हा प्रथम पटवर्धन व करवीरकर यांच्यात चाकरीत होते पुढे ते टिपू सुलतानच्या सैन्यात शिरले, त्यावेळी त्यांना काही कारणाने कैद झाली टिपूच्या मृत्यूनंतर धोंडोजी वाघांची सुटका झाली कैदेतून निसटल्यावर त्याने इंग्रज व पेशव्यांच्या दुआबातील सुपीक प्रदेश जिंकून घेतला शिरजोर झाले.
धोंडोजी वाघांच्या अचूक माहिती काढून अचानक हल्ला करून पळून जाण्याच्या तंत्राने इंग्रज सेनापती जनरल वेलस्ली रंजीस आला आणि त्याने १४ जुलै १८०० रोजी जाहीरनामा काढून धोंडोजी वाघांस दरोडेखोर संबोधून त्यांचे शिर कापून आणणाऱ्यास ३० हजार रुपयांचे इनाम जाहीर केले.ही बातमी कळताच धोंडोजींनी आपले हल्ले आणखीन तेज करून इंग्रज,निजाम,मराठे यांच्या संयुक्त फौजांस जेरीस आणले.भर पावसाळ्यात दुथडी भरून वाहणाऱ्या नद्या ओलांडण्यात धोंडोजींच्या फौजा फार तरबेज होत्या.अशाच एका प्रसंगी भर पावसाळ्यात कर्नाटकातील शिवमोगा तालुक्यातील कुमुदावती नदी दुथडी भरून वाहत असताना आसपासच्या भागात धोंडोजी वाघ संयुक्त फौजांच्या पाठलागात अडकले होते.त्यांनी तेथील शिकारीपूर गावातील हुचारायस्वामी उर्फ हनुमंतास नदी सुरक्षित ओलांडू देण्याची प्रार्थना केली.मारुतीरायांनी धोंडोजींची प्रार्थना मान्य केली आणि ते सुरक्षितरीत्या नदीपार झाले.कृतज्ञता म्हणून त्यांनी आपली २.२५ किलो वजनाची दुधारी तलवार मारुतीरायाना अर्पण केली जी आजही त्या ठिकाणी आहे पण तिचा उपयोग स्थानिक विजयादशमीच्या दिवशी आपट्याच्या फांद्या कापण्यासाठी करतात.
नंदिहाल इथे त्यांचा तळ पडला असतांना, त्यांच्या सैनिकांनी पगारावरून दंगा सुरु केला.त्यांच्या फौजेतील सर्व म्होरक्यांना इंग्रज व पटर्वधनांनी पैसे चारून फितवले होते.सहा हजार फौजेपैकी केवळ हजार पंधराशेच लोक शेवटपर्यंत राहिले,बाकी सगळे सोडून गेले.
धोंडोजी वाघांचा पराभव करण्यासाठी पेशव्यांचा सेनापती बापूजी गोखले, सांगली संस्थानचे चिंतामणी पटवर्धन व इंग्रज यांनी एकत्र येऊन रायचूरजवळ ता. १० सप्टेंबर १८०० रोजी धोंडोजी वाघाचा पराभव केला यावेळी तीन गोळ्या लागून धोंडोजी वाघाचा मृत्यू झाला.
त्या समयी त्यांचे वय साठीच्या आसपास होते. धोंडोजींच्या मिशा वेलस्ली आपल्याबरोबर इंग्लंडला घेऊन गेला असे म्हणतात.धोंडोजींचा चार वर्षे वयाचा मुलगा सलाबतखान वेलस्लीस सापडला ज्याची त्याने श्रीरंगपट्टणला व्यवस्था लावून दिली.
बापू गोखल्याने केलेली मदत इंग्रज कधीच विसरले नाही. त्याला कारणही तसेच, वेलस्ली इंग्रजांचा महान सेनापती ठरला तो नेपोलियनचा पाडाव करुन. याच वेलस्लीने बापू गोखल्याच्या खांद्याला खांदा लावून आद्य क्रांतिवीर धोंडोजीराजे वाघ यांचा बळी घेतला. मराठा साम्राज्य दख्खन जे इंग्रजांना जिंकता येत नव्हते त्याचा पाडाव वेलस्ली करु शकला. पेशवाई इतिहासकार ज्यांची ओळख दरोडेखोर धोंड्या वाघ म्हणून करुन देतात त्याच धोंडोजीराजांचा सन्मान मात्र वेलस्लीने केला. माजी राष्ट्रपती डॉ. ए पी जे अब्दुल कलाम साहेबांना गन कँरेजचा सन्मान लष्कराने दिला. अगदी तोच गन कँरेजचा सन्मान लढवय्ये धोंडोजीराजे वाघांना इंग्रज वेलस्लीने दिला. धोंडोजीराजांची एक अत्यंत प्रबळ, शूर,अगदी पुढे उदयास आलेला हैदर अली एवढाच महान अशी ओळख एडवर्ड थाॅर्टन करुन देतो.
( धोंडोजी राजांच्या पराक्रमाची ओळख डॉ. राजेनरेश जाधवराव, इंजि.अभिजीत वाघ व डॉ.नीरज साळुंखे सरांच्या संशोधनामुळे झाली. अन्यथा त्यांची चोर दरोडेखोर हीच प्रतिमा होती.)





