पटवर्धन - पेशवाईची तलवार भाग १

 

पटवर्धन - पेशवाईची तलवार

लेखक :उदय कुलकर्णी

भाग १

हा लेख आपल्याला पटवर्धनांबद्दल सांगतो,

‘दक्षिणेक जागीरदार’ यांच्या कथांना ब्रिटिशांनी लेबल लावले होते त्या मराठा आणि भारतीय इतिहासाच्या मुख्य प्रवाहातील कथांनी मोठ्या प्रमाणात दुर्लक्ष केले आहे. सिंधिया व होळकरांनी उत्तरेत काय साध्य केले हे या मोठ्या कुटुंबाने डेक्कनमध्ये सादर केले.

भाग 1 पटवर्धनांची कहाणी ज्या ब्राह्मणांसारखी आहे ज्यांनी 18 व्या शतकात गरीब कोस्ट कोकणच्या पट्ट्यातून अधिक समृद्ध डेक्कन पठारावर स्थलांतर केले. हे कुटुंब रत्नागिरी जिल्ह्यातील गणपतीपुळे येथील गणेश मंदिरापासून काही अंतरावर कोतवडे या छोट्याशा गावात होते. पुजारी घराण्यातील बालभटचा मुलगा हरभतजी यांना याजकांच्या कर्तव्यामुळे मिळणा the्या अत्यल्प उत्पन्नाची पूर्तता करणे कठीण झाले. म्हणूनच हरभटजींनी घर सोडले आणि पुले येथील गणपतीच्या सेवेत त्यांचे जीवन व्यतीत करण्याचा निर्णय घेतला. येथे, वास्तव्याच्या वेळी, त्याने शेंडे यांची मुलगी लक्ष्मीबाईशी लग्न केले. एका कुटुंबाला आधार देण्यासाठी त्यांनी घाटांचे स्थान डेक्कनच्या देश पठारावर स्थलांतर करण्याचा निर्णय घेतला

हरभतजींचा जन्म इ.स. 1655 CE च्या सुमारास झाला होता आणि जेव्हा ते घाटांवर आले तेव्हा ते साधारण चाळीस वर्षांचे होते. त्याला सात मुलगे होते, त्यापैकी गोविंद हरी, त्र्यंबक हरी आणि रामचंद्र हरी यांना ख्याती मिळाली. हरभटजी हा पवित्र मनुष्य मानला जात असे आणि लोक नेहमीच त्यांना आशीर्वाद मागण्यासाठी येत असत. यावेळी, महान संताजी घोरपडे यांनी शूर नारोपंत घोरपडे यांना पुत्र म्हणून स्वीकारले आणि इचलकरंजीचे राज्य दिले. तो मोठा झाल्यावर आणि त्याला कोणतीही संतती नसल्याने तो वारसदार होता. या जोडप्याने उत्तर कर्नाटकातील गिरीच्या वेंकोबाला प्रार्थना करण्याचा सल्ला देणा साठी हरिभटजींकडे संपर्क साधला. लवकरच, या जोडप्याला पुत्र म्हणून आशीर्वाद मिळाला ज्याने त्यांनी देवताच्या नावाने व्यंकटराव ठेवले. आनंदी जोडप्याने हर्भटला त्यानंतर येऊन त्यांच्या इस्टेटमध्ये राहण्याचे आमंत्रण देखील दिले.

Harbhat baba, founder of the Patwardhan family