पटवर्धन - पेशवाईची तलवार भाग १२

 

पटवर्धन - पेशवाईची तलवार

लेखक :उदय कुलकर्णी

भाग १२

1759 मध्ये मराठ्यांनी हैदरशी संपर्क साधला, जेव्हा ते खाली उतरत आले आणि त्यांनी म्हैसूरचा चौदा परगना आणि श्रीरंगपटनामच्या पूर्वेस चेन्नपटनाम किल्ला घेतला. (भाग १ पहा) हैदरने जोरदार संघर्ष केला आणि मराठ्यांनी हे जिल्हा 32२ लाख रुपयांच्या नुकसानभरपाईसाठी सोडले, यासाठी गोपाळराव पटवर्धन यांनी नानासाहेब पेशवे यांची नाराजी कमावली. त्यानंतर १ 1763, पर्यंतच्या घटनेने मराठ्यांना दक्षिणेकडे जाण्यासाठी थोडा वेळ शिल्लक होता, पण 1760 मध्ये म्हैसूरविरूद्ध विसाजी कृष्णाने पानिपतच्या युद्धामुळे कमी केला होता. 1764 मध्ये, माधवरावांनी ठामपणे सत्तेत असताना मागील वर्षी राक्षसभुवन येथे पेशवा आणि निजाम यांना अधीन केले, तेव्हा हैदर अलीशी सामोरे जाण्याची वेळ आली. स्वत: माधवरावांनी या मोहिमेमध्ये पुढाकार घेण्याचा निर्णय घेतला. 1761 to 1763,. या काळात कर्नाटकमध्ये मराठा अनुपस्थितीचा फायदा घेऊन हैदरने सीरा ताब्यात घेतला, गुट्टी मुरार राव घोरपडे या मराठा सरपंचाची उत्तरेकडे जाण्यापूर्वी आणि चित्रदुर्ग आणि रायदर्ग या मराठा संरक्षित राज्यांचा दावा करण्यापूर्वी त्यांनी बरीच पदे घेतली. त्यानंतर त्याने डोंगरावर बेदनूर या छोट्याशा राज्यावर स्वारी केली आणि पोर्तुगीज नियंत्रित गोव्याच्या सीमेवर 1763 मध्ये सोंढावर कूच केली. या सर्व राज्या पेशव्यांना चौथ देत असत, ज्याला त्यांचे रक्षण करायचे होते. हैदरने पटवर्धनांच्या प्रदेशावरही हल्ला केला. त्याने तुंगभद्र ओलांडला आणि पेशवेवर अवलंबून असलेल्या सावनूरच्या नवाबाचा पराभव केला, तसेच बाणकापूर किल्ला ताब्यात घेतला. धारवाडमध्ये, प्रदेशाचा बचाव करणारे मेघशाम राव पटवर्धन यांचा हैदरचा सेनापती मीर फैजुल्लाने पराभव केला आणि त्याला पकडण्यात आले आणि हैदर अलीला पाठविण्यात आले.

राक्षसभुवन नंतर ताबडतोब माधवराव पेशवे यांनी कर्नाटकमध्ये प्रचारासाठी सैन्य गोळा केले. तो प्रथम विजापूरला आला आणि धारवाड किल्ला सोडत हुबळीला पोहोचला. गोपाळराव, परशुराम भाऊ, नीलकंठराव, कोन्हेर राव आणि वामनराव पटवर्धन यांनी त्यांच्याबरोबर 7000 सैनिक घेतले. गोपाळरावांनी हुबळीला ताब्यात घेतले आणि त्याची सेना शिरहट्टी येथे गेली. पेशवाई मुलगुंडमार्गे आली आणि सवानूरच्या समोर तळ ठोकली. नवाबाने पेशव्याला अभिवादन केले आणि त्या प्रदेशातील जंगलांमध्ये असलेल्या हायडरकडे संरक्षण मागितले. म्हणून पेशवानं गोपाळरावांना 1500 माणसांसह सावनूरच्या रक्षणासाठी सोडले आणि चित्रदुर्गला गेले. हायडर आता मसूर जवळ अनवट्टीच्या जंगलाच्या काठावरुन बाहेर पडला आणि रत्तेहल्लीला आला. येथे त्यांनी पटवर्धन आणि विठ्ठल शिवदेव विंचूरकर यांच्या सैन्यावर हल्ला केला