महाराष्ट्राच्या इतिहासाचे एक अनोखे पान: नसरापूरचा ‘स्वराज्य शपथ स्तंभ’!

 

महाराष्ट्राच्या इतिहासाचे एक अनोखे पान: नसरापूरचा ‘स्वराज्य शपथ स्तंभ’!

तुम्ही कधी पुणे-सातारा महामार्गावरून प्रवास करत असाल, तर तुम्ही एका अनोख्या ऐतिहासिक स्थळाजवळून जाता. अनेकदा घाईत आपण ते पाहू शकत नाही, पण हा स्तंभ फक्त एक दगडी स्मारक नाही, तर मराठ्यांच्या पराक्रमाची आणि स्वराज्याच्या पहिल्या शपथेची गाथा सांगणारा एक अनमोल ठेवा आहे!

हा स्तंभ म्हणजे ‘स्वराज्य शपथ स्मारक स्तंभ’, जो पुणे जिल्ह्यातील नसरापूर गावाजवळ आहे. चेलाडी नाक्याजवळ महामार्गाच्या अगदी बाजूलाच उभा असलेला हा भव्य स्तंभ अनेकांचे लक्ष वेधून घेतो.

स्तंभाचा इतिहास आणि महत्त्व

सर्वसाधारणपणे स्वराज्याच्या शपथेचा संबंध रायरेश्वराच्या मंदिराशी जोडला जातो, आणि तो योग्यच आहे. पण नसरापूरचा हा स्तंभही तितकाच महत्त्वाचा आहे. या स्तंभाची स्थापना 1945 साली, म्हणजेच मराठा साम्राज्याच्या स्थापनेला 300 वर्षे पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने, भोर संस्थानाचे राजे श्रीमंत रघुनाथराव पंतसचिव यांनी केली होती.

त्यामुळे हा स्तंभ केवळ एक स्मारक नाही, तर तो आपल्या स्वातंत्र्याच्या चळवळीचा आणि इतिहासाचा एक दुवा आहे. पारतंत्र्याच्या काळातही आपल्या गौरवशाली इतिहासाची आठवण ठेवून तो उभारला गेला, हे विशेष.

स्तंभावरील कलाकुसर

या स्तंभाची रचना खूप विचारपूर्वक केली आहे. सुमारे 15-20 फूट उंचीच्या या दगडी स्तंभावर खाली चौकोनी, मग अष्टकोनी आणि वर गोल अशी रचना आहे. स्तंभाच्या चारही बाजूंना सुंदर शिल्पे कोरलेली आहेत:

ढाल आणि तलवार: मराठा सैन्याच्या शौर्याचे प्रतीक.

धनुष्यबाण: युद्धातील पराक्रमाची साक्ष.

शिवमुद्रा (राजमुद्रा): छत्रपती शिवाजी महाराजांची राजमुद्रा, स्वराज्याचे सर्वोच्च प्रतीक.

स्वराज्य शपथेचा प्रसंग: रायरेश्वराच्या मंदिरातील पवित्र शपथेचा प्रसंग येथे कोरलेला आहे, जो प्रत्येक मावळ्याच्या मनात स्वराज्याची ज्योत पेटवतो.

यासोबतच स्तंभाच्या पायथ्याशी भोर संस्थानातील ऐतिहासिक किल्ल्यांची नावे आणि त्यांचे नसरापूरपासूनचे मैलातील अंतर कोरलेले आहे.

तुम्ही नक्की भेट द्या!

जर तुम्हाला इतिहासात रस असेल किंवा मुलांना आपल्या समृद्ध इतिहासाची ओळख करून द्यायची असेल, तर हा स्तंभ पाहण्यासाठी तुम्ही नक्की थांबा. महामार्गालगत असल्यामुळे येथे पोहोचणे खूप सोपे आहे. शांत आणि ऐतिहासिक वातावरणात, तुम्ही या स्तंभाचे सौंदर्य आणि महत्त्व अनुभवू शकता.

हा स्तंभ फक्त भूतकाळाची आठवण करून देत नाही, तर तो आपल्या राष्ट्राबद्दलचा अभिमान आणि प्रेरणा देतो. चला, आपल्या महान पूर्वजांच्या शौर्याला या स्तंभासमोर नतमस्तक होऊया!