कल्याण-भिवंडीच्या रोखाने शिवरायांची वादळी धडक: १ ऑक्टोबर १६५७ – राजगडावरून झेपावले शिवछत्रपती!

 

कल्याण-भिवंडीच्या रोखाने शिवरायांची वादळी धडक: १ ऑक्टोबर १६५७ – राजगडावरून झेपावले शिवछत्रपती!

१ ऑक्टोबर १६५७... आश्विन शुद्ध चतुर्थी, शके १५७९ (हेमलंबी संवत्सर), गुरुवार! ️

हा इतिहास आहे हिंदवी स्वराज्याच्या सीमा सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावरून थेट उत्तर कोकणातील समृद्ध सागरी बंदरांपर्यंत विस्तारणाऱ्या छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या एका अत्यंत चाणाक्ष लष्करी खेळीचा!

इ.स. १६५७ च्या उत्तरार्धात मुघल साम्राज्यात प्रचंड मोठी राजकीय उलथापालथ सुरू झाली होती. दिल्लीपती शाहजहान गंभीर आजारी पडल्यामुळे उत्तरेत मुघल तख्तासाठी वारसाहक्काचे युद्ध पेटू लागले होते. दख्खनचा सुभेदार असलेला औरंगजेब आपले लक्ष दक्षिणेतून काढून थेट दिल्लीच्या गादीवर केंद्रित करू लागला होता.

उत्तरेतील या सत्तासंघर्षाचा अचूक राजकीय फायदा उचलून स्वराज्याचा विस्तार करण्याची अद्वितीय संधी शिवछत्रपतींनी ओळखली!

हशंमखानाचा लढा आणि जुन्नरच्या मुघलांशी चकमक!

कल्याण आणि भिवंडी ही तत्कालीन काळातील अत्यंत श्रीमंत, व्यापारी आणि आंतरराष्ट्रीय जहाजांची ये-जा असणारी मोक्याची बंदरे होती.

परंतु, याच सुमारास जुन्नरचा मुघल ठाणेदार मोहम्मद युसुफ हादेखील कल्याणचा ताबा आपल्याकडे घेण्यासाठी सैन्यासह पुढे सरसावला होता.

आपला सरदार पडल्याची बातमी मिळताच शिवराय स्वस्थ बसणारे नव्हते. कल्याणसारखे मोक्याचे व्यापारी ठाणे मुघलांच्या किंवा आदिलशाहीच्या हाती जाणे स्वराज्याच्या भविष्यासाठी घातक होते.

कोणताही विलंब न लावता, आजच्याच दिवशी म्हणजे १ ऑक्टोबर १६५७ रोजी छत्रपती शिवाजी महाराज स्वतः निवडक फौजेनिशी किल्ले राजगडावरून खाली उतरले आणि त्यांनी कल्याण-भिवंडीच्या दिशेने कूच केले!

सह्याद्रीचे दुर्गम घाट रपेट करत महाराजांनी अवघ्या दोन दिवसांत मजल-दरमजल केली. समकालीन ऐतिहासिक नोंदीनुसार, दिनांक ३ ऑक्टोबर १६५७ रोजी महाराज कल्याण-भिवंडी परिसरात दाखल झाले होते!

महाराज स्वतः रणांगणात उतरल्याने मावळ्यांमध्ये नवा उत्साह संचारला, मुघल फौजांची पळताभुई झाली आणि अवघ्या काही दिवसांत कल्याण-भिवंडीचा समृद्ध भूभाग आणि दुर्गाडी किल्ला स्वराज्याच्या भगव्याखाली आला.

संधर्भ :'शिवापूरकर दप्तर यादी' आणि 'शिवचरित्र प्रदीप (पृ. ५०)

स्वराज्याच्या सीमा समुद्रापर्यंत विस्तारणाऱ्या आणि सैन्यासाठी स्वतः रणांगणात धाव घेणाऱ्या युगप्रवर्तक छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पावन चरणी मानाचा मुजरा!

कल्याण-भिवंडी मोहिमेसाठी शिवरायांनी दाखवलेल्या या तत्परतेबद्दल आणि रणनीतीबद्दल तुम्हाला काय वाटते? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!