हिंदवी स्वराज्य ते मराठा साम्राज्य - चरणी तत्पर जवळकर घराणे निरंतर

 

हिंदवी स्वराज्य ते मराठा साम्राज्य - चरणी तत्पर जवळकर घराणे निरंतर

सिंहगड म्हणजे हिंदवी स्वराज्याच्या स्थापनेतील सर्वात जुना साक्षीदार. या किल्ले सिंहगडाच्या घेऱ्यामध्ये असंख्य घराण्यांनी आपल्या पराक्रमाने हिंदवी स्वराज्य ते मराठा साम्राज्य अशी अविरत सेवा केली.

छत्रपती शहाजीराजांच्या काळापासून या परिसरातील अनेक घराण्यांचे उल्लेख विविध गावांच्या महजरांमधून आढळतात. यातीलच एक पुरातन आणि मानाचे घराणे म्हणजे मौजे खानापूर येथील जवळकर घराणे.

१. खानापूरचे जवळकर - एक पुरातन वतनदारी

खानापूर येथील जवळकर घराण्याची वतनदारी ही पुरातन काळापासून आहे. येथील पाटीलकी परंपरेने जवळकर घराण्याकडे आहे.

ऐतिहासिक महजरांमधून संताजी पाटील जवळकर यांचा उल्लेख शिवकालीन कागदपत्रांमध्ये स्पष्टपणे आढळतो. तसेच खानापूरमधील जाधव घराण्यासोबतही या घराण्याचा निकटचा संबंध महजरांमधून दिसून येतो. सिंहगड परगण्याच्या महसूल आणि संरक्षण व्यवस्थेत या घराण्याचे योगदान अनन्यसाधारण आहे.

२. थोरल्या शाहू महाराजांकडून इनाम आणि सरंजाम

छत्रपती थोरले शाहू महाराजांच्या काळात एकनिष्ठपणे सेवा केल्याबद्दल सरदार अंतोजीराव जवळकर यांना खास इनाम देण्यात आले. याबाबतचे मूळ मोडी दस्तऐवज आज आमच्या संग्रहात उपलब्ध झाले आहेत.

शिवाय अंतोजीराव जवळकर यांना लष्करी सरंजाम देखील बहाल करण्यात आला होता, याचेही पुरावे त्या कागदपत्रांमधून मिळतात.

३. ऐतिहासिक मोडी पत्र - थेट पुरावा

आम्हाला प्राप्त झालेल्या मोडी पत्रातील मजकूर पुढीलप्रमाणे -

"अंतोजी जवलकर यांची येकनिष्ठ पण सेवा करीत आहे त्यास मौजे आलंदी का. कडूस प्रांत पुणे येथे जमिन पड चावर येक ईनाम दिले पाहिजे."

मोडी लिप्यंतर : मा. श्री. शुभमराव भोसले (लऊळकर)

या एका ओळीवरून दोन महत्त्वाचे निष्कर्ष निघतात :

अ) जवळकर घराण्याचे मूळ गाव खानापूर असून त्यांना चोराची आळंदी (ता. खेड, प्रांत कडूस) येथे इनाम मिळाले.

ब) खानापूर आणि आळंदी येथील जवळकर हे एकाच भाऊबंदकीतील आहेत हे यावरून सिद्ध होते.

४. पुढील संशोधन

किल्ले सिंहगडाच्या घेऱ्यातील असंख्य घराण्यांचा अज्ञात इतिहास अजूनही बाहेर येणे गरजेचे आहे. या घराण्याकडे असलेली सरंजामी आणि इनामाची कागदपत्रे आम्हाला सापडली असून सदर सरंजामीमध्ये कित्येक गावांचा समावेश आहे. त्याची सविस्तर माहिती आम्ही लवकरच पुराव्यासह प्रसिद्ध करू.

तळटीप;-:-

या निमित्ताने सिंहगडाच्या पायथ्याशी स्वराज्यासाठी झटणाऱ्या सर्व ज्ञात-अज्ञात वीरांना मानाचा मुजरा.

याबद्दल ऐतिहासिक मोडी कागदपत्रे आपल्या कडे उपलब्ध आहेत

विशेष आभार :- अक्षयराव जाधव खानापूरकर

आपला,

संतोष झिपरे

संस्थापक - राष्ट्रमाता राजमाता जिजाऊ इतिहास परिषद, महाराष्ट्र राज्य

९०४९७६०८८८