मिर्झाराजे जयसिंग यांचा संशयास्पद अंत,

 

मिर्झाराजे जयसिंग यांचा संशयास्पद अंत,

इ.स. १६६६–१६६७ चा कालखंड...

हा इतिहास आहे मुघल साम्राज्यातील बलाढ्य, अनुभवी आणि चतुर सेनापती मिर्झाराजे जयसिंग यांच्या अखेरच्या दिवसांचा! ज्या मिर्झाराजांनी आपल्या संपूर्ण आयुष्यात मोगल तख्ताची एकनिष्ठेने सेवा केली, ज्यांच्या लष्करी कौशल्यामुळे आणि लढाऊ बाण्यामुळे औरंगजेब आपल्या सख्ख्या भावांना बाजूला सारून त्याच मिर्झाराजांचा शेवट कसा झाला?

दीड वर्षांत पालटलेले फासे आणि मिर्झाराजांचे वैफल्य!

इ.स. १६६५ मध्ये पुरंदरच्या तहाच्या वेळी जो मिर्झाराजांचा दरारा होता, ज्या दिमाखात ते दख्खन जिंकण्याची स्वप्ने पाहत होते, तो सर्व कैफ अवघ्या दीड वर्षांत उतरला होता.

आग्र्याहून शिवरायांची गरुडभरारी: ऑगस्ट १६६६ मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आग्र्यातून ऐतिहासिक सुटका करून घेतली. मिर्झाराजांचे पुत्र कुंवर रामसिंग यांच्यावर शिवरायांना मदत केल्याचा आरोप औरंगजेबाने ठेवला.

विजापूरच्या मोहिमेत मुघलांचा अफाट खजिना आणि वेळ वाया गेला, तरीही मोठे यश मिळाले नाही.

संतापाने बेफाम झालेल्या संशयी औरंगजेबाने दख्खनची सुबेदारी मिर्झाराजांकडून काढून घेऊन आपला मुलगा शहजादा मुअज्जम याच्याकडे सोपवली! या एकामागून एक बसलेल्या धक्क्यांमुळे मिर्झाराजे पुरते मानसिक वैफल्यात गेले होते.

संशयी स्वभावाच्या औरंगजेबाचा असा पक्का ग्रह झाला होता की, मिर्झाराजांनी शिवरायांना जीविताची हमी दिली होती म्हणूनच शिवाजीराजे आग्र्यातून निसटू शकले. आग्र्याहून महाराज सुखरूप निसटल्यामुळे पुरंदरच्या तहाचे महत्त्वही शून्य झाले होते. औरंगजेबाच्या दृष्टीने आता मिर्झाराजे निरुपयोगी ठरले होते.

"गरज संपली की काटा काढायचा" ही औरंगजेबाची जुनी नीती होती.

'वेध महामानवाचा (पृ. २७०-२७५)' मधील ऐतिहासिक संदर्भांनुसार, मिर्झाराजांचा मुन्शी 'उदयराज' याच्याकरवी बुऱ्हाणपूर मुक्कामी मिर्झाराजांवर विषप्रयोग करून त्यांचा संशयास्पद मृत्यू घडवून आणला गेला!

ज्या सरदाराने औरंगजेबासाठी रक्ताचे पाणी केले, त्यालाच कपटाने संपवून औरंगजेबाने आपल्या कृतघ्नतेची परिसीमा दाखवून दिली!

मिर्झाराजांना संपवून औरंगजेबाने स्वतःचेच सर्वात मोठे नुकसान करून घेतले. कारण संपूर्ण मुघल सेनेत मिर्झाराजांच्या तोडीचा, दख्खनची खडान् खडा माहिती असणारा आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांना लष्करी शह देऊ शकणारा दुसरा एकही सेनापती उरला नव्हता!

परिणामी, पुरंदरचा तह मोडून अवघ्या २-३ वर्षांत शिवरायांनी मुघलांच्या ताब्यात गेलेले सर्व किल्ले एकामागून एक पुन्हा स्वराज्यात दाखल करून घेतले!

मिर्झाराजांना हे वास्तव वेळेवर समजायला हवे होते की, जो माणूस स्वतःच्या जन्मदात्या बापाला कैदेत टाकून आणि सख्ख्या भावांची हत्या करून तख्तावर बसला, तो गरज संपल्यावर आपल्याशी कसा वागेल? आपल्याच पराक्रमाचा उपयोग परकीयांच्या सेवेत खर्च करून त्यांनी स्वतःचा सर्वनाश ओढवून घेतला.

इतिहासाचा धडा:

हा प्रसंग स्पष्ट करतो की, परकीय सत्ताधीशांसाठी आपण कितीही मोठे पराक्रम केले तरी त्यांच्या लेखी त्या निष्ठेची किंमत शून्य असते. स्वतःचे स्वराज्य आणि स्वतःचे राष्ट्र उभे करणे हेच कायम टिकणारे असते, हा विचार शिवरायांनी मांडला आणि तोच खरा ठरला!

मिर्झाराजांच्या या संशयास्पद अंताबद्दल आणि औरंगजेबाच्या या कपटी वृत्तीबद्दल तुम्हाला काय वाटते? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!