कोटेश्वर_मंदिर_ग्वाल्हेर
मराठ्यांच्या स्थापत्यशैलीचा ठसा दाखवणारे ग्वाल्हेरमधील कोटेश्वर मंदिर हे शहरातील प्रसिद्ध शिवमंदिरांपैकी एक आहे. या मंदिराची निर्मिती महाराजा जयाजीराव शिंदे यांनी केली. या मंदिरामागे ग्वाल्हेर किल्ल्याशी जोडलेला इतिहास आहे.
पूर्वी हे शिवमंदिर ग्वाल्हेर किल्ल्यावर होते. औरंगजेबाने ग्वाल्हेर किल्ला ताब्यात घेतल्यानंतर तेथील शिवलिंग किल्ल्याच्या खाली फेकून देण्यात आले आणि शिवमंदिराच्या जागेचा कैदखाना म्हणून वापर करण्यात आला, अशी परंपरा सांगितली जाते.
पुढे मराठ्यांची घोडदौड उत्तरेत पोहोचली. तलवारीच्या बळावर सत्ता प्रस्थापित करत असतानाच मराठ्यांनी धर्म आणि देवस्थानांच्या कार्याकडेही लक्ष दिले. जयाजीराव शिंदे यांनी ते शिवलिंग शोधून त्याची पुन्हा प्रतिष्ठापना केली आणि त्यासाठी भव्य कोटेश्वर मंदिर उभारले.
मंदिराच्या बांधकामात महाराष्ट्राच्या स्थापत्यशैलीसोबत उत्तर भारतातील स्थापत्याचीही छाप दिसते. मंदिराचे भव्य दगडी प्रवेशद्वार पाहिल्यावर एखादा भुईकोट किल्लाच समोर उभा आहे असे वाटते. भक्कम दगडी बांधकाम, घुमटाकार रचना आणि मंदिराची एकूण मांडणी यामुळे या वास्तूचे वेगळेपण लगेच जाणवते.
मंदिरात प्रवेश करताच दगडी खांब लक्ष वेधून घेतात. प्रत्येक खांबावर केलेले कोरीव नक्षीकाम मंदिराच्या सौंदर्यात भर घालते. मंडपातील शिल्पकाम आणि भिंतींवरील महादेवाशी संबंधित चित्रे मंदिराचे धार्मिक आणि कलात्मक महत्त्व वाढवतात.
गाभाऱ्यात भव्य शिवपिंड आहे. येथे भाविक मोठ्या श्रद्धेने दर्शनासाठी येतात. मंदिरात शिव-पार्वती, गणपती आणि मारुती यांच्या मूर्तीही आहेत.
कोटेश्वर मंदिराचे सौंदर्य त्याच्या भव्यतेसोबतच त्याच्या दगडी बांधकामात आणि कोरीव कामात दिसते. ग्वाल्हेरच्या भूमीत मराठ्यांनी उभारलेल्या या मंदिरातून त्यांच्या स्थापत्यकलेसोबतच धर्मावरील श्रद्धेचीही आठवण होते. आज मंदिराची देखभाल सिंधिया ट्रस्टच्या माध्यमातून केली जाते.
No comments:
Post a Comment