मराठे आणि राजपुताना....!!

 

मराठे आणि राजपुताना....!!

महादजी शिंदे यांच्या उत्तर हिंदुस्थानातील मोहिमांमुळे मराठा सत्तेचे राजकारण दिल्लीपुरते मर्यादित राहिले नाही. मुघल दरबाराबरोबरच राजपुतान्यातील अनेक राजघराण्यांनाही महादजी शिंदे यांच्या मदतीची गरज भासू लागली. जून १७७३ मधील फारसी पत्रव्यवहारात याची स्पष्ट नोंद सापडते.

या घटनेची पार्श्वभूमी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. त्या काळात मारवाड, मेवाड आणि इतर राजपूत संस्थानांमध्ये गादीचे वाद सुरू होते. प्रत्येक राजाला आपल्या बाजूने मराठ्यांची साथ मिळावी, अशी इच्छा होती. कारण उत्तर हिंदुस्थानातील मराठा फौजेचे नेतृत्व महादजी शिंदे यांच्या हातात होते.

मारवाडचे राजा विजयसिंह यांनी आपल्या वकिलाला महादजी शिंदे यांच्या छावणीत पाठवले. आपल्या राज्यासाठी पाच लाख रुपयांची खंडणी देण्याची तयारी त्यांनी दर्शवली.

याच काळात उदयपूरचे राणा रतनसिंह स्वतः महादजी शिंदे यांच्या छावणीत आले. उदयपूरच्या गादीवर आपली स्थापना व्हावी, यासाठी त्यांनी महादजींकडे लष्करी मदत मागितली.

या नोंदीतून एक गोष्ट स्पष्ट दिसते. राजपुतान्यातील मोठी राजघराणी महादजी शिंदे यांच्याशी थेट बोलणी करत होती. गादीवरील वाद सोडवण्यासाठी आणि राज्य टिकवण्यासाठी मराठ्यांची मदत आवश्यक मानली जात होती.

अठराव्या शतकातील उत्तर हिंदुस्थानच्या राजकारणात महादजी शिंदे यांचा शब्द किती महत्त्वाचा झाला होता, याचा हा महत्त्वाचा पुरावा आहे.

संदर्भ : Persian Records of Maratha History, Vol. I – Delhi Affairs (1761–1788), जदुनाथ सरकार, Letter A 34a (२१ जून १७७३), पृष्ठ ६५.