लालसोट (तुंगा)च्या लढाईत मराठ्यांच्या तोफेचा अचूक वेध..!!

 

लालसोट (तुंगा)च्या लढाईत मराठ्यांच्या तोफेचा अचूक वेध..!!

महादजी शिंदे यांच्या उत्तर हिंदुस्थानातील मोहिमांमध्ये लालसोट उर्फ तुंगा येथील लढाईला विशेष महत्त्व आहे. ही लढाई फक्त मराठे आणि जयपूर-जोधपूरच्या राजपूतांमधील युद्ध नव्हती, तर उत्तर भारतातील सत्ता कोणाच्या हातात राहणार याची लढाई होती.

जुलै १७८७ मध्ये महादजी शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा फौज आणि जयपूर-जोधपूरच्या संयुक्त राजपूत फौजा तुंगा येथे आमनेसामने उभ्या राहिल्या. दोन्ही बाजूंनी दिवसभर जोरदार युद्ध सुरू होते.

याच लढाईत मराठ्यांचा जुना शत्रू मोहम्मद बेग खान हमदानी राजपूतांना मदत करण्यासाठी आपल्या फौजेसह रणांगणात उतरला. हमदानी पुढे सरकत असतानाच मराठ्यांच्या तोफखान्यातून डागलेला एक गोळा थेट त्याच्या छातीवर जाऊन आदळला. त्या जागीच त्याचा मृत्यू झाला.

हमदानीच्या मृत्यूने रणांगणाचे चित्र बदलले. जयपूरच्या सरदारांचे मनोधैर्य खचले आणि राजपूत फौजेत गोंधळ उडाला. मराठ्यांच्या तोफखान्याने युद्धात किती अचूक कामगिरी केली, याची ही समकालीन नोंद आहे.

लालसोटची लढाई मराठा तोफखान्याच्या ताकदीचेही उदाहरण मानली जाते. रणांगणावर एका अचूक तोफगोळ्याने शत्रूच्या प्रमुख सरदाराचा अंत झाला आणि त्याचा परिणाम संपूर्ण लढाईवर झाला.

संदर्भ : Persian Records of Maratha History, Vol. I – Delhi Affairs (1761–1788), जदुनाथ सरकार, Letter D 2a (३ ऑगस्ट १७८७), पृष्ठ १५७.