द्दीला पेटलेल्या शाहू महाराजांनी उभारले 'खासबाग मैदान': युरोपीयन मैदानेही लाजतील!
तुम्ही कधी कोल्हापूरच्या 'खासबाग मैदानात' गेला आहात का? ते भव्य मैदान, जिथे कुस्त्यांची दंगल भरते, तिथे हजारो मल्ल आपली कला दाखवतात आणि लाखो कुस्तीशौकीन जमा होतात. हे मैदान फक्त मातीचं आखाडं नाही, तर ती आहे एका दूरदृष्टीच्या राजाच्या जिद्दीची आणि स्वप्नांची निशाणी! 
आज आपण खासबाग मैदान पाहतो, पण ते उभारण्यामागे छत्रपती शाहू महाराजांची (राजर्षी शाहू महाराज) किती मोठी दूरदृष्टी होती, हे ऐकून तुम्ही थक्क व्हाल. युरोपातील भव्य मैदानांनाही लाजवेल असं हे मैदान कसं उभं राहिलं, त्याचीच ही अद्भुत गाथा! 
शाहू महाराजांची जिद्द आणि दूरदृष्टी 
राजर्षी शाहू महाराजांना कुस्तीचा वेड होतं. ते स्वतः उत्तम मल्ल होते आणि त्यांनी कुस्तीला राजाश्रय दिला. त्यांना कोल्हापूरला कुस्तीचे जागतिक केंद्र बनवायचे होते. पण त्यांच्या काळात कुस्त्या लहान आखाड्यांमध्ये किंवा मोकळ्या मैदानांवर भरत असत. महाराजांना हे पुरेसे वाटले नाही. त्यांना एक असं मैदान हवं होतं, जिथे हजारो लोक बसून कुस्तीचा आनंद घेऊ शकतील, जिथे मल्लांना आपली कला दाखवण्यासाठी भव्य व्यासपीठ मिळेल.
त्यांच्या मनात युरोपमधील खेळाच्या मैदानांचे विचार घोळत होते. 'आपल्या कोल्हापुरातही असं काहीतरी असावं, जे जगाला हेवा वाटेल', अशी त्यांची जिद्द होती. 
खासबाग मैदानाचा जन्म 
शाहू महाराजांनी खासबाग मैदानाच्या उभारणीचा निर्णय घेतला. हे काम सोपं नव्हतं. त्या काळात इतक्या मोठ्या प्रमाणावर बांधकाम करणे, आवश्यक ते साहित्य जमा करणे आणि हजारो लोकांची आसनक्षमता असलेले मैदान बांधणे हे एक मोठे आव्हान होते. पण शाहू महाराजांनी हे आव्हान स्वीकारले.
आरेखन आणि योजना: महाराजांनी स्वतः या मैदानाच्या आरेखनात लक्ष घातले. त्यांनी युरोपीयन मैदानांचा अभ्यास केला आणि त्यातून प्रेरणा घेऊन खासबाग मैदानाची योजना आखली. मैदानाला गोलाकार आकार देण्यात आला, जेणेकरून प्रत्येक प्रेक्षकाला कुस्ती स्पष्ट दिसावी.
कुस्तीचे आखाडे: मैदानाच्या मध्यभागी दोन मोठे कुस्तीचे आखाडे तयार करण्यात आले. हे आखाडे पारंपरिक पद्धतीने मातीचे असले, तरी त्यांची रचना आणि देखभाल अत्यंत शास्त्रीय पद्धतीने केली जात असे.
प्रेक्षकांची सोय: हजारो प्रेक्षकांना बसण्यासाठी खास दगडी पायऱ्यांची व्यवस्था करण्यात आली. या पायऱ्या इतक्या मजबूत आहेत की, आजही त्या तितक्याच भक्कम उभ्या आहेत. प्रेक्षकांना उन-पावसापासून वाचवण्यासाठी काही ठिकाणी छताचीही सोय करण्यात आली होती.
राजेशाही थाट: महाराजांसाठी आणि त्यांच्या पाहुण्यांसाठी मैदानात खास 'रॉयल गॅलरी' (शाही आसनव्यवस्था) तयार करण्यात आली. इथून त्यांना मैदानाचा आणि कुस्त्यांचा स्पष्ट अनुभव घेता येत असे.
युरोपीयन मैदानांना लाजवेल असे खासबाग 
खासबाग मैदान 1918 साली बांधून पूर्ण झाले. हे मैदान इतके भव्य आणि व्यवस्थित होते की, त्या काळातील युरोपमधील अनेक खेळांच्या मैदानांनाही त्याची सर येणार नाही असे म्हटले जात असे. 
भव्यता: मैदानाचा आकार, त्याची प्रेक्षकक्षमता आणि बांधकामाचा दर्जा पाहून अनेक परदेशी पाहुणेही प्रभावित झाले होते.
कुस्तीची पंढरी: या मैदानामुळे कोल्हापूरला खऱ्या अर्थाने 'कुस्तीची पंढरी' म्हणून ओळख मिळाली. इथे देशातीलच नव्हे, तर परदेशातील मल्लही आपली कला दाखवण्यासाठी येऊ लागले.
राजर्षींची दूरदृष्टी: शाहू महाराजांनी केवळ एक मैदान बांधले नाही, तर त्यांनी एक परंपरा सुरू केली. आजही कोल्हापूरच्या मातीतील कुस्ती या मैदानामुळेच जिवंत आहे. त्यांनी कुस्तीला केवळ खेळ म्हणून पाहिले नाही, तर तो एका संस्कृतीचा भाग बनवला.
खासबाग मैदान हे केवळ दगड आणि मातीचे बांधकाम नाही, तर ती आहे राजर्षी शाहू महाराजांच्या 'शेतकऱ्यांचा राजा' म्हणून असलेल्या त्यांच्या कर्तृत्वाची आणि त्यांच्या जिद्दीची साक्ष! आजही हे मैदान आपल्याला महाराजांच्या दूरदृष्टीची आठवण करून देते. 
तुम्ही कधी खासबाग मैदानाला भेट दिली आहे का? तुमचा अनुभव काय होता, कमेंट्समध्ये नक्की सांगा! 
No comments:
Post a Comment