जेव्हा मराठा सैन्य जगातील सर्वात श्रीमंत माणसाला भिडलं: सुरतेवरील पहिली स्वारी!

 

जेव्हा मराठा सैन्य जगातील सर्वात श्रीमंत माणसाला भिडलं: सुरतेवरील पहिली स्वारी!

4 जानेवारीची शांत सकाळ... सुरतेच्या सुभेदाराला, इनायतखानाला, एक बातमी मिळाली: कुणीतरी मोगल सरदार मोठ्या सैन्यानिशी सुरतेजवळच्या 'गणादेवी' इथे येऊन थांबला आहे. काही वेळातच त्याला निरोप आला, "आम्ही बादशहाचे सरदार आहोत आणि उत्तरेतील बंड मोडून काढण्यासाठी इथे आलो आहोत." इनायतखानाने त्यांना शहरातून न जाता बाहेरच्या मार्गाने जाण्यास सांगितले, जेणेकरून शहरातील लोकांना भीती वाटू नये.

पण 5 जानेवारीची सकाळ उजाडताच डच आणि इंग्रज वखारवाल्यांनी पक्की बातमी आणली: "शिवाजीराजे आपल्या बारा हजार सैन्यासह सुरतेवर चाल करून येत आहेत!"

शहरात एकच हाहाकार उडाला. व्यापारी दुकाने बंद करून घरांकडे धावले, सीमेवर राहणाऱ्यांनी तर जीव वाचवण्यासाठी शहर सोडून पळ काढला. याच गोंधळात, मराठा सैन्य एका अशा माणसाला भिडलं, जो त्या काळातील जगातील सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून ओळखला जात होता! यावेळी नेमकं काय घडलं? आणि हा श्रीमंत माणूस कोण होता? चला, इतिहासाच्या या थरारक पानांमध्ये डोकावून पाहूया!

शिवाजी महाराजांची दूरदृष्टी आणि सुरतची निवड

छत्रपती शिवाजी महाराजांना स्वराज्यासाठी प्रचंड पैसा हवा होता. मोगलांच्या खजिन्याला धक्का लावून, त्यांची आर्थिक नाकेबंदी करण्याचा महाराजांचा विचार होता. सुरत हे मोगल साम्राज्यातील एक प्रमुख आणि अत्यंत श्रीमंत बंदर शहर होतं. युरोपीयन व्यापारी आणि जगभरातील श्रीमंत लोक इथे आपला व्यवसाय करत होते. इथेच मोगलांचा मोठा खजिना होता. त्यामुळे महाराजांनी सुरतेची निवड केली.

पण महाराजांनी जी रणनीती आखली, ती इतकी हुशारीची होती की शत्रूंना त्याचा थांगपत्ताही लागला नाही. मोगल सरदार असल्याचं भासवत त्यांनी सुरतेजवळ तळ ठोकला, ज्यामुळे सुभेदार इनायतखान गोंधळला.

सुरतेवरील हल्ला आणि मराठ्यांची धाडसी मोहीम

5 जानेवारी 1664 रोजी, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्या 12,000 निवडक मावळ्यांसह सुरतेवर हल्ला केला. हा हल्ला इतका वेगवान आणि अनपेक्षित होता की मोगल सैन्याला तयारी करण्याची संधीच मिळाली नाही. सुरत शहर मराठ्यांच्या ताब्यात आलं.

या तीन दिवसांच्या लुटीमध्ये, मराठ्यांनी मोगलांचा खजिना, व्यापाऱ्यांची संपत्ती आणि अनेक मौल्यवान वस्तू जमा केल्या. ही लूट इतकी मोठी होती की ती घेऊन जाण्यासाठी शेकडो उंट आणि घोडे लागले. पण या लुटीच्या पलीकडे, महाराजांनी एका खास व्यक्तीला लक्ष्य केले होते...

जगातील सर्वात श्रीमंत माणूस: कोण होता तो?

यावेळी मराठा सैन्याने ज्या श्रीमंत व्यक्तीला लक्ष्य केले, त्याचे नाव होते विरजी व्होरा (Virji Vora).

विरजी व्होरा हा त्या काळातला जगातील सर्वात श्रीमंत व्यापारी मानला जात होता. त्याची संपत्ती इतकी अफाट होती की आजच्या काळातल्या अब्जाधीशांनाही तो भारी पडला असता. त्याचा व्यवसाय फक्त भारतातच नव्हे, तर आशिया, आफ्रिका आणि युरोपपर्यंत पसरलेला होता. मोगल बादशहाही त्याच्याकडून कर्ज घेत असे. सुरतेमध्ये त्याचे अनेक वाडे, गोदामे आणि दुकाने होती, ज्यात प्रचंड संपत्ती साठवलेली होती.

महाराजांना या विरजी व्होराबद्दलची माहिती गुप्तहेरांमार्फत मिळाली होती. त्यामुळे सुरत लुटीमध्ये विरजी व्होराच्या संपत्तीवर हल्ला करणे, हे महाराजांच्या नियोजनाचा एक महत्त्वाचा भाग होता. मराठ्यांनी विरजी व्होराच्या वाड्यांवर आणि गोदामांवर लक्ष केंद्रित केले आणि तिथून मोठ्या प्रमाणावर संपत्ती जप्त केली.

या मोहिमेचे महत्त्व

सुरतेवरील पहिली स्वारी ही केवळ एक लूट नव्हती, तर ती एका दूरदृष्टीच्या राजाची रणनीती होती.

आर्थिक बळ: या लुटीमुळे स्वराज्याला प्रचंड आर्थिक बळ मिळाले, जे पुढील लढाया आणि स्वराज्य वाढवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरले.

मोगलांना धक्का: मोगल साम्राज्याच्या आर्थिक राजधानीवर हल्ला करून महाराजांनी त्यांना मोठा धक्का दिला. यामुळे मोगलांची प्रतिष्ठा धुळीस मिळाली.

दहशत: युरोपीयन आणि इतर व्यापाऱ्यांमध्ये महाराजांच्या पराक्रमाची आणि गनिमी काव्याची दहशत पसरली.

आत्मविश्वास: या विजयामुळे मराठा सैन्याचा आणि रयतेचा आत्मविश्वास वाढला.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी केवळ शत्रूंना पराभूत केले नाही, तर त्यांच्या अर्थव्यवस्थेवरही हल्ला चढवला. सुरतेवरील ही मोहीम भारतीय इतिहासातील एक असाधारण घटना म्हणून कायम स्मरणात राहील, जिथे मराठा सैन्य जगातील सर्वात श्रीमंत माणसाला भिडले आणि विजयी झाले!

तुम्हाला या घटनेबद्दल आणखी काय माहिती आहे? कमेंट्समध्ये नक्की सांगा!