एका म्यानात दोन तलवारी राहू शकत नाहीत — महादजी शिंदेंचा मुघल बादशहाला सडेतोड इशारा..!!

 

एका म्यानात दोन तलवारी राहू शकत नाहीत — महादजी शिंदेंचा मुघल बादशहाला सडेतोड इशारा..!!

महादजी शिंदे यांच्या आयुष्यात अनेक लढाया आणि मोहिमा झाल्या. पण गोहद जिंकल्यानंतर त्यांनी मुघल बादशहा शाह आलम दुसऱ्याला पाठवलेले एक पत्र इतिहासात विशेष महत्त्वाचे मानले जाते. या पत्रात महादजींनी दिल्लीच्या राजकारणाबद्दल आपली भूमिका अगदी स्पष्ट शब्दांत मांडली होती.

या घटनेची पार्श्वभूमी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. त्या काळात गोहदचा किल्ला मराठ्यांसाठी महत्त्वाचा होता. दीर्घ मोहिमेनंतर मार्च १७८४ मध्ये महादजी शिंदे यांनी गोहदचा किल्ला आपल्या ताब्यात घेतला. या विजयामुळे उत्तर हिंदुस्थानात मराठ्यांची पकड आणखी मजबूत झाली.

गोहदची मोहीम पूर्ण होताच महादजींनी आनंदराव नरसी यांच्यामार्फत मुघल बादशहाला पत्र पाठवले. त्या पत्रात त्यांनी लिहिले, "मी गोहदचा किल्ला जिंकण्याची मोहीम पूर्ण केली आहे आणि आता पुढे कूच करणार आहे. एका म्यानात दोन तलवारी राहू शकत नाहीत. बादशहाच्या मनात नेमके काय आहे, ते मला स्पष्ट लिहून कळवावे."

या एका वाक्यात त्या वेळचे संपूर्ण राजकारण दिसते. मुघल दरबारातील काही सरदार इंग्रजांशी गुप्त बोलणी करत होते. महादजी शिंदे यांनी हा प्रकार ओळखला होता. त्यामुळे बादशहाने एकाच वेळी मराठे आणि इंग्रज या दोघांवर विसंबून राहू नये, असा थेट इशारा त्यांनी दिला.

शाह आलम दुसरा हा दिल्लीचा नाममात्र बादशहा होता. दिल्लीचा कारभार आणि संरक्षण मराठ्यांच्या हातात होते. अशा परिस्थितीत महादजी शिंदे यांचे हे पत्र त्यांच्या आत्मविश्वासाची, राजकारणावरील पकडीची आणि उत्तर हिंदुस्थानातील मराठ्यांच्या ताकदीची महत्त्वाची ऐतिहासिक नोंद ठरते.

संदर्भ: Persian Records of Maratha History, Vol. I – Delhi Affairs (1761–1788), जदुनाथ सरकार, Letter B 15b (March 1784), पृष्ठ १४५.