श्री कृष्ण जन्माष्टमी.श्रीमंत महादजी शिंदे सरकार

 श्री कृष्ण जन्माष्टमी.......!!

श्रीमंत महादजी शिंदे सरकार हे श्रेष्ठ सेनापती, महान योद्धा आणि लोककल्याणकारी राज्यकर्ते होतेच; पण त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची आणखी एक महत्त्वाची बाजू म्हणजे त्यांची गाढ धार्मिक वृत्ती आणि श्रीकृष्णावरील नितांत भक्ती. रणांगणावर पराक्रम गाजवणारा हा सेनापती जेव्हा आपल्या आराध्य श्रीकृष्णाच्या चरणी जात असे, तेव्हा त्यांचे मन पूर्णपणे भक्तिभावात तल्लीन होत असे.

महादजींची ही भक्ती केवळ धार्मिक आचारापुरती मर्यादित नव्हती. श्रीकृष्णाशी त्यांचे एक वेगळेच आत्मिक नाते होते. भक्तीत तल्लीन झालेल्या अवस्थेत त्यांना आपोआप भक्तीपदे सुचत असत आणि ते ती पदे स्वतः गात असत. राज्यकारभार, राजकारण, युद्धमोहीमा आणि सततच्या धावपळीच्या जीवनातही त्यांच्या मनातील ही कृष्णभक्ती अखंड जागृत होती.

त्यांच्या आयुष्यात अशा अनेक प्रसंगांतून ही भक्ती दिसून येते. माधवराव पेशव्यांच्या अकाली निधनाची बातमी जेव्हा महादजींना समजली, तेव्हा तो त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत दुःखद प्रसंग होता. राजकीय सहकारी आणि जवळच्या व्यक्तीच्या निधनाने ते व्याकूळ झाले. अशा वेळी त्यांनी श्रीकृष्णाच्या चरणी आपले दुःख अर्पण केले आणि अश्रूंनी आपल्या आराध्य देवतेचे स्मरण केले. संकटाच्या आणि दुःखाच्या क्षणीही त्यांच्या मनाला आधार देणारा तोच श्रीकृष्ण होता.

याच भक्तिभावातून मथुरा आणि वृंदावन या श्रीकृष्णाच्या पवित्र भूमीशी महादजींचे एक विशेष नाते निर्माण झाले. तुकोजी होळकर भेटायला आले असता त्यांना सोबत घेऊन महादजींनी जन्माष्टमीचा उत्सव साजरा केला. श्रीकृष्णाच्या जन्मभूमीत साजरी होणारी जन्माष्टमी आणि स्वतः श्रीकृष्णभक्त असलेले महादजी—या दोघांचा संबंध अतिशय भावपूर्ण होता.

उज्जैन ही महादजींच्या सत्तेची महत्त्वाची राजधानी होती; परंतु मथुरा-वृंदावनच्या भूमीत त्यांचे मन अधिक रमले. कारण ही केवळ प्राचीन तीर्थक्षेत्रे नव्हती, तर त्यांच्या आराध्य श्रीकृष्णाशी जोडलेली भूमी होती. कृष्णाच्या बाललीला, त्यांचे वृंदावन, यमुना आणि मथुरेची पवित्र भूमी—या सर्वांविषयी त्यांच्या मनात विशेष श्रद्धा आणि ओढ होती.

महादजींच्या राजकीय कर्तृत्वामुळे मथुरा आणि वृंदावनच्या धार्मिक संस्थांनाही पुढे संरक्षण मिळाले. १७९० साली या दोन्ही तीर्थक्षेत्रांच्या सनदा स्वराज्याच्या नावे मिळविण्याचे कार्य त्यांच्या कारकिर्दीतील महत्त्वाचे पाऊल ठरले. पुढे १७९२ साली त्या सनदा पुण्यात आणून भर दरबारात वाचून दाखविण्यात आल्या. त्यामुळे मथुरा-वृंदावनशी असलेले महादजींचे नाते केवळ व्यक्तिगत भक्तीपुरते राहिले नाही, तर त्यांच्या राज्यकारभारातही त्या श्रद्धेचे प्रतिबिंब दिसून आले.

म्हणूनच महादजी शिंदे यांच्याकडे केवळ एक पराक्रमी सेनापती म्हणून पाहिले, तर त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा एक अत्यंत सुंदर पैलू आपल्या नजरेआड होतो. तलवार हाती घेऊन रणांगण गाजवणारा हा योद्धाच दुसऱ्या बाजूला श्रीकृष्णाच्या चरणी लीन होणारा भक्त होता. सामर्थ्य आणि श्रद्धा, पराक्रम आणि भक्ती, राज्यकारभार आणि अध्यात्म—या सर्वांचा सुंदर संगम त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात दिसून येतो.

मथुरा आणि वृंदावन ही समस्त भारतीयांची श्रद्धास्थाने आहेत; पण महादजींसाठी ती त्याहूनही अधिक होती. ती त्यांच्या श्रद्धेची, स्फूर्तीची आणि अंतःकरणाला आधार देणारी स्थळे होती. म्हणूनच श्रीकृष्णाच्या जन्मभूमीशी जोडलेली त्यांची ही भक्ती आजही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची आठवण करून देते.

आज जन्माष्टमीच्या पावन निमित्ताने त्या असामान्य योद्ध्याला आणि कृष्णभक्त महादजी शिंदे सरकारांना ही आदरयुक्त शब्दरूपी पुष्पांजली.

हरे श्रीकृष्ण!