मराठ्यांच्या बंगालवरील संभाव्य स्वारीने कलकत्त्यात इंग्रजांची उडालेली तारांबळ..!!

 

मराठ्यांच्या बंगालवरील संभाव्य स्वारीने कलकत्त्यात इंग्रजांची उडालेली तारांबळ..!!

तळेगावच्या लढाईनंतर मराठ्यांच्या ताकदीचा धक्का फक्त मुंबईपर्यंत मर्यादित राहिला नाही. त्याची चर्चा थेट कलकत्त्यापर्यंत पोहोचली. मार्च १७७९ मध्ये कलकत्त्यातून पाठवलेल्या एका पत्रात मराठे आता बंगालवर चालून येणार असल्याच्या बातमीने इंग्रजांमध्ये पसरलेल्या भीतीची स्पष्ट नोंद आढळते.

या घटनेची पार्श्वभूमी समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. तळेगाव येथे इंग्रजांचा मोठा पराभव झाला होता. रघुनाथरावांची मोहीम फसली आणि मराठ्यांचे वर्चस्व पुन्हा एकदा संपूर्ण हिंदुस्थानात दिसून आले. याच काळात महादजी शिंदे यांच्या विजयी फौजा बंगालच्या दिशेने निघणार, अशी बातमी कलकत्त्यात पोहोचली.

ही बातमी मिळताच गव्हर्नर जनरल वॉरन हेस्टिंग्ज याने तातडीने हालचाल केली. मराठे डोंगरातील मार्गाने बंगालमध्ये येऊ नयेत म्हणून मेजर कॅमॅक याला चार पलटणी देऊन त्या वाटा बंद करण्यासाठी पाठवण्यात आले. मराठ्यांची स्वारी थांबवण्याची तयारी इंग्रजांनी लगेच सुरू केली.

या पत्रातील आणखी एक नोंद लक्षवेधी आहे. कलकत्त्यातील इंग्रज व्यापारी आणि मोठे बंगाली सावकार यांच्यात प्रचंड घबराट पसरली होती. ज्यांच्याकडे कोट्यवधी रुपयांची संपत्ती होती, ते आपले पैसे, दागदागिने आणि मौल्यवान वस्तू कलकत्त्याबाहेर सुरक्षित ठिकाणी हलवू लागले. मराठे प्रत्यक्ष आले नसतानाही त्यांच्या स्वारीची बातमी एवढी पुरेशी ठरली होती.

या घटनेतून त्या काळातील मराठ्यांचा दरारा दिसून येतो. तळेगावच्या विजयाचा परिणाम रणांगणापुरता मर्यादित राहिला नाही. इंग्रजांच्या राजधानीत बसलेल्या अधिकाऱ्यांना आणि व्यापाऱ्यांनाही मराठ्यांच्या पुढच्या हालचालीची भीती वाटू लागली होती.

संदर्भ : Persian Records of Maratha History, Vol. I – Delhi Affairs (1761–1788), जदुनाथ सरकार, Letter A 57a (सेवकराम यांचे कलकत्त्यातून पत्र, २६ मार्च १७७९), पृष्ठ ९७