दत्ताजी शिंदें यांची संबळगढ/पत्थरगड मोहीम...!!
पानिपतच्या आधी उत्तर हिंदुस्थानात मराठ्यांनी अनेक मोठ्या मोहिमा केल्या. त्यात दत्ताजी शिंदे यांनी गंगा–यमुना दोआबात केलेली मोहीम खूप महत्त्वाची मानली जाते. भर पावसाळ्यात यमुना आणि गंगा ओलांडून रोहिल्यांच्या मुलुखात घुसणे आणि संबळगढ उर्फ पत्थरगड जिंकणे हा मराठ्यांचा मोठा पराक्रम होता.
अटक मोहिमेनंतर पंजाबची जबाबदारी शिंदे घराण्यावर आली. दत्ताजी शिंदे यांनी साबाजी शिंदे यांना पंजाबात ठेवले आणि स्वतः गंगेपलीकडील मुलुखाकडे लक्ष दिले. त्याच वेळी नजीबखान रोहिल्याने मराठ्यांना गंगेवर पूल बांधून देण्याचे वचन दिले होते. पण तो सतत टाळाटाळ करत राहिला आणि दुसऱ्या बाजूला शुजाउद्दौलाशी गुप्त संधान बांधत होता.
१५ एप्रिल १७५९ रोजी दत्ताजी शिंदे रामघाटावरून यमुना उतरून अंतरवेदीत आले. काही दिवसांनी पावसाळा सुरू झाला. नजीबखानाचा डाव लक्षात येताच दत्ताजींनी वाट पाहणे सोडले आणि स्वतः गंगा पार करण्याचा निर्णय घेतला.
हरिद्वारच्या बाजूने मराठ्यांनी भर पावसाळ्यात गंगा ओलांडली. त्या काळात ही गोष्ट अशक्य मानली जात होती. मराठ्यांच्या या हालचालीने नजीबखान पूर्णपणे गाफील राहिला.
नजीबखानाचा मुलगा झाबेता खान नजीबाबादला होता. गोविंदपंत बुंदेले यांनी त्याच्याकडे मोर्चा वळवला. नजीबाबादच्या पश्चिमेला मराठ्यांनी रोहिले आणि पठाणांना घेरले. त्यांचा मोठा पराभव झाला. तोफा, घोडे, उंट, कापड आणि भरपूर लूट मराठ्यांच्या हाती लागली.
या विजयाच्या लगेचच मराठ्यांनी संबळगढ उर्फ पत्थरगड वर हल्ला केला. रोहिल्यांचा हा मजबूत किल्ला मराठ्यांनी तुफानी हल्ल्यात जिंकला. रोहिले किल्ला सोडून पळाले आणि संबळगढ उर्फ पत्थरगडावर भगवा फडकला.
संबळगढ उर्फ पत्थरगडचा विजय हा फक्त एका किल्ल्याचा विजय नव्हता. गंगा ओलांडून मराठे रोहिल्यांच्या मुलुखात पोहोचले आहेत, हा संदेश संपूर्ण उत्तर हिंदुस्थानात गेला. दत्ताजी शिंदे यांनी भर पावसाळ्यात केलेला हा पराक्रम मराठ्यांच्या धाडसाचा आणि युद्धकौशल्याचा मोठा पुरावा आहे.
संदर्भ-मराठी रियासत
पेशवे दप्तर
पानिपताची बखर
फोटो-दत्ताजी शिंदे
संबळगढ/ पत्थरगढ
गंगा-यमुना नदी दोआब
No comments:
Post a Comment