आग्रा किल्ला मुघली अहंकाराचा अंत आणि मराठ्यांचा विजय...!!
आग्र्याचा किल्ला हा मुघल सत्तेचा मुख्य केंद्रबिंदू होता. याच किल्ल्यात छत्रपती शिवाजी महाराजांना औरंगजेबाने नजरकैदेत ठेवले होते. स्वराज्यावर आलेले ते मोठे संकट महाराजांनी आपल्या विलक्षण युक्तीने परतवून लावले आणि सुखरूप स्वराज्यात परतले. ज्या किल्ल्यात शिवरायांना कैद करून मराठ्यांचे मनोधैर्य खच्ची करण्याचा प्रयत्न झाला, तोच किल्ला पुढे मराठ्यांच्या पराक्रमाचा साक्षीदार ठरला.
महादजी शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली उत्तर भारतात मराठ्यांची सत्ता पुन्हा दृढ होत असताना आग्रा हा किल्ला जिंकणे अत्यंत आवश्यक होते. १६ जानेवारी १७८५ रोजी डीगचा किल्ला जिंकल्यानंतर महादजींनी आग्र्याकडे मोर्चा वळवला. आग्र्याचा किल्लेदार शुजाउद्दीनखान याने किल्ला स्वाधीन करण्यास स्पष्ट नकार दिला. त्यानंतर महादजींनी हा महत्त्वाचा लष्करी मोर्चा रायाजी पाटील शिंदे यांच्या स्वाधीन केला.
रायाजी पाटील शिंदे यांनी आग्र्याच्या किल्ल्याला वेढा घातला. मराठ्यांच्या तोफखान्याने किल्ल्यावर सतत आणि प्रचंड मारा सुरू केला. या तोफगोळ्यांनी किल्ल्याच्या मजबूत तटबंदीवर मोठा परिणाम झाला आणि मुघलांची प्रतिकारशक्ती खचू लागली. अखेर २७ मार्च १७८५ रोजी मराठा सैन्याने निर्णायक विजय मिळवत आग्र्याचा अभेद्य समजला जाणारा किल्ला आपल्या ताब्यात घेतला. त्या दिवशी किल्ल्यावर मराठ्यांचा जरीपटका अभिमानाने फडकला आणि शिवरायांना कैद करून ठेवलेल्या त्या ऐतिहासिक दुर्गावर मराठ्यांचे स्वामित्व प्रस्थापित झाले.
आग्र्याचा विजय हा केवळ एका किल्ल्याचा विजय नव्हता, तर उत्तर भारतातील मराठा सामर्थ्याचा मोठा राजकीय आणि लष्करी विजय होता. या यशामुळे महादजी शिंदे यांचा दिल्ली दरबारातील प्रभाव अधिक वाढला आणि त्यांना आग्र्याची सुभेदारी प्राप्त झाली. आग्रा, दिल्ली आणि दोआब परिसरावरील मराठ्यांची पकड अधिक मजबूत झाली. उत्तर भारतातील अनेक सरदारांनीही महादजींचे वर्चस्व मान्य करण्यास सुरुवात केली.
या विजयानंतर आग्र्याच्या किल्ल्याची किल्लेदारी रायाजी पाटील शिंदे यांच्याकडे सोपवण्यात आली. महादजी शिंदे यांनी आग्रा हे उत्तर भारतातील मराठ्यांचे एक महत्त्वाचे लष्करी केंद्र बनवण्याचा निर्धार केला. त्यांनी येथे तोफखाना अधिक बळकट केला, दारूगोळा तयार करण्यासाठी कारखाना उभारला आणि किल्ल्याची संरक्षणव्यवस्था अधिक सक्षम केली. यामुळे आग्रा हा केवळ जिंकलेला किल्ला न राहता, उत्तर भारतातील मराठा सत्तेचा एक प्रभावी लष्करी तळ बनला. एकेकाळी मुघल साम्राज्याच्या वैभवाचे प्रतीक असलेला आणि शिवरायांच्या नजरकैदेची आठवण जपणारा हा किल्ला, महादजी शिंदे आणि मराठ्यांच्या पराक्रमामुळे पुन्हा इतिहासात नव्या गौरवाने उजळून निघाला.
#छत्रपती शिवाजी महाराज की जय
संदर्भ- द ग्रेट मराठा महादजी शिंदे एन.जी.राठोड
पृ. क्र.५०
No comments:
Post a Comment