महादजी शिंदे आणि चित्तोडगड मोहीम..!!

 

महादजी शिंदे आणि चित्तोडगड मोहीम..!!

चित्तोडगड हा मेवाडमधील एक प्रसिद्ध आणि ऐतिहासिक किल्ला. मेवाडच्या इतिहासात या किल्ल्याला मोठे स्थान आहे. अनेक राजे आणि घराणी या किल्ल्यासाठी लढली. महाराणा प्रतापांच्या मेवाडची हीच भूमी.

अठराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात उत्तर हिंदुस्थानातील राजकारणात मराठ्यांचा मोठा प्रभाव होता. महादजी शिंदे हे त्या काळातील प्रमुख मराठा सरदार होते. दिल्लीपासून राजस्थानपर्यंतच्या राजकारणात त्यांचा मोठा वाटा होता. पाटण आणि मेट्टा येथील विजयांनंतर राजस्थानातील अनेक राजांवर महादजींचा दबाव वाढला होता.

याच काळात मेवाडच्या बाजूने काही प्रश्न निर्माण झाले. त्यामुळे महादजी शिंदे यांनी चित्तोडगडाकडे मोर्चा वळवला.

नोव्हेंबर १७९० मध्ये महादजी शिंदे यांनी चित्तोडगडास मोर्चे लावले.

महादजींची फौज चित्तोडगडाजवळ पोहोचल्यानंतर राजा भीमसिंगाने परिस्थिती पाहून युद्ध करण्याऐवजी तहाची बोलणी सुरू केली. राणेखानभाई आणि राजश्री आबा चिटणीस यांच्या माध्यमातून सलोख्याची बोलणी झाली.

“राजश्री पाटीलबावांनीं चितोडगडास मोर्चे लाविले होते. त्यावरून राजे भीमसिंग चितोडकर हिरासा होऊन, राणेखानभाई व राजश्री आबा चिटणीस यांचे विद्यमाने सलुखाचा जाबसाल केला.”

पुढे याच पत्रात लिहिले आहे—

“राजे भीमसिंगांनी छ. २० रविलावलचे तारखेस चितोडगड खाली करून दिल्हा...”

म्हणजे महादजींच्या फौजेने चित्तोडगडास वेढा घातल्यानंतर भीमसिंगाने तहाची बोलणी केली आणि ठरल्याप्रमाणे चित्तोडगड खाली करून दिला.

यानंतरही महादजींच्या लोकांची भीमसिंगाशी भेट झाली. पुढील व्यवस्था आणि चित्तोडगडाच्या बंदोबस्ताबाबत बोलणी सुरू राहिली. या सर्व घडामोडींची माहिती त्या पत्रातून मिळते.

चित्तोडगडाच्या या मोहिमेत महादजी शिंदे यांचे सैन्यबळ आणि त्यांचा त्या काळातील प्रभाव दिसून येतो. युद्ध लढण्यापेक्षा आधी बोलणी करून प्रश्न सोडवण्याचा मार्गही त्यांनी वापरला.

संदर्भ :

दिल्ली येथील मराठ्यांची राजकारणें

भाग २ रा

संपादक : दत्तात्रय बळवंत पारसनीस

लेखांक ४१

नोव्हेंबर १७९०