श्रीमंत सरदार तुकोजी शिंदे..!!
सुभेदार राणोजी शिंदे यांना पाच पुत्र होते. पहिल्या पत्नीपासून जयाप्पा, ज्योतिबा आणि दत्ताजी, तर दुसऱ्या पत्नीपासून महादजी आणि तुकोजी अशी संतती होती. राणोजींच्या जवळपास प्रत्येक मोहिमेत हे पाचही पुत्र सहभागी होत असत. तुकोजी यांचा विवाह पुणे प्रांतातील तापकीर पाटील यांच्या कन्येशी झाला होता. त्यांना केदारजी, तुकोजी आणि आनंदराव असे तीन पुत्र झाले. पुढे आनंदराव यांचा मुलगा दौलतराव शिंदे यांना महादजी शिंदे यांनी दत्तक घेतले.
माळव्यात मराठ्यांची सत्ता उभारण्याच्या मोहिमा, निजामाविरुद्धच्या लढाया, वसई मोहीम अशा अनेक युद्धांत तुकोजी शिंदे यांनी सहभाग घेतला. ते आपल्या वडिलांप्रमाणे शूर आणि पराक्रमी होते. १४ जानेवारी १७६१ रोजी झालेल्या तिसऱ्या पानिपतच्या युद्धात मराठ्यांची एक संपूर्ण पिढी रणांगणावर कामी आली. याच युद्धात तुकोजी शिंदे यांनीही वीरमरण पत्करले. १७६१ पर्यंत सुभेदार राणोजी शिंदे यांच्या चार मुलांनी आणि एका नातवाने स्वराज्यासाठी आपले प्राण अर्पण केले.
जयाप्पा नागौर येथे शत्रूच्या दगाबाजीला बळी पडले. ज्योतिबा कुंभेरच्या वेढ्यात मारले गेले. दत्ताजी नजीबखानाविरुद्धच्या मोहिमेत बुराडी घाटाजवळ धारातीर्थी पडले. तर तुकोजी आणि जनकोजी पानिपतच्या रणांगणावर वीरमरण पावले.
तुकोजी यांच्या मृत्यूबाबत काही मतभेद आहेत. काहींच्या मते त्यांचा मृत्यू कुंभेर येथे जाटांविरुद्धच्या लढाईत झाला, तर काहींच्या मते ते दत्ताजींसोबत गिलच्यांविरुद्धच्या लढाईत मारले गेले. मात्र या दोन्ही मतांना उपलब्ध समकालीन ठोस आधार मिळत नाही. तुकोजी शिंदे हे पानिपतच्या युद्धात सदाशिवराव भाऊ यांच्या सोबत होते. युद्धाच्या शेवटी भाऊ शत्रूच्या गर्दीत मिसळल्यानंतर तुकोजीही त्यांच्यासोबत लढत राहिले आणि रणांगणात वीरमरण पावले, असे अनेक अभ्यासक मानतात.
पानिपतनंतर शिंदे घराण्याची सरदारी कोणाला द्यावी यावर चर्चा सुरू असताना राघोबादादांनी ती तुकोजी यांना द्यावी, असा विचार मांडल्याचा उल्लेख काही साधनांत आढळतो. यावरून तुकोजी यांचा मृत्यू पानिपतपूर्वी झाला नव्हता, तर पानिपतच्या युद्धातच झाला असावा, असे अधिक संभवनीय वाटते.
No comments:
Post a Comment