ग्वाल्हेरनरेश जिवाजीराव महाराज शिंदे..!!
श्रीमंत महाराज जिवाजीराव शिंदे हे आधुनिक भारताच्या आणि महाराष्ट्राच्या इतिहासातील एक अत्यंत उदार, दूरदृष्टी असलेले आणि राष्ट्रप्रेमी राजे होते. स्वातंत्र्यानंतर भारताचे गृहमंत्री सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या आवाहनाला मान देऊन, देशाच्या अखंडतेसाठी स्वतःचे समृद्ध संस्थान भारतीय संघराज्यात विलीन करणाऱ्या प्रमुख राजांमध्ये ते अग्रस्थानी होते. त्यांनी कोणत्याही अटीशिवाय आपले संस्थान देशात विलीन केले आणि पुढे मध्य भारत प्रांताचे राजप्रमुख म्हणून जबाबदारी स्वीकारली. भारत स्वतंत्र झाला तेव्हा देशाची आर्थिक स्थिती अत्यंत नाजूक होती. अशा कठीण प्रसंगी महाराज जिवाजीराव शिंदे यांनी ग्वाल्हेर राज्याच्या तिजोरीतून मोठे आर्थिक योगदान दिले.
शिक्षणाचे महत्त्व ओळखून महाराजांनी कर्मवीर भाऊराव पाटील यांच्या रयत शिक्षण संस्थेला मदत केली. त्यांनी औंध पुणे, श्रीगोंदा आणि जामगाव येथील वाडे आणि हजारो एकर जमीन शिक्षण संस्थेला दान केली. विशेष म्हणजे, या जमिनींचा आणि वाड्यांचा जो काही प्रशासकीय खर्च किंवा कर होता, तो त्यांनी स्वतःच्या पदरखर्चातून भरला, जेणेकरून शिक्षण संस्थेवर कोणताही आर्थिक भार पडणार नाही आणि ग्रामीण भागातील गरीब मुलांना शिक्षणाची दारे खुली होतील.
स्वातंत्र्यानंतर अनेक संस्थानिकांनी आपले अधिकार आणि विशेषाधिकार टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न केला, परंतु महाराज जिवाजीराव शिंदे यांनी नव्या भारताच्या निर्मितीसाठी लोकशाही व्यवस्थेला पाठबळ दिले. ग्वाल्हेर, इंदूर आणि इतर संस्थाने एकत्र येऊन स्थापन झालेल्या मध्य भारत राज्याचे पहिले राजप्रमुख म्हणून त्यांनी जबाबदारी स्वीकारली आणि संस्थानिक राजवटीतून लोकशाही व्यवस्थेकडे होणारे संक्रमण शांततेत आणि यशस्वीपणे पार पाडण्यासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
या व्यतिरिक्त त्यांनी आपल्या कार्यकाळात शिक्षण, आरोग्य आणि उद्योगधंद्यांना मोठी चालना दिली. त्यांनी ग्वाल्हेरमध्ये प्रसिद्ध सिंधिया स्कूलसह अनेक शाळा, महाविद्यालये आणि रुग्णालये सुरू केली. तसेच कापड गिरण्या, रेल्वेचा विस्तार आणि सिंचनासाठी धरणे बांधून शेतकऱ्यांना व सर्वसामान्य जनतेला समृद्ध केले. स्वतःचे वैभव विसरून देशाच्या उभारणीत आणि गरिबांच्या शिक्षणात त्यांनी दिलेले हे योगदान सदैव स्मरणात राहील असेच आहे.
No comments:
Post a Comment