अटकवीर साबाजी शिंदे...!!
साबाजी शिंदे हे मराठा साम्राज्यातील एक अत्यंत शूर, धाडसी आणि धडाडीचे सरदार होते. शिंद्यांच्या फौजेतील प्रमुख आणि विश्वासू सरदारांमध्ये त्यांची गणना केली जायची. सन १७५७ मध्ये अहमदशाह अब्दालीने दिल्लीवर मोठे आक्रमण केले होते. या परकीय संकटाचा सामना करण्यासाठी आणि अब्दालीला रोखण्यासाठी मराठ्यांनी उत्तर हिंदुस्थानात एक बलाढ्य लष्कर रवाना केले. या महत्त्वाच्या लष्कराचे आणि फौजेचे नेतृत्व साबाजी शिंदे करत होते.
त्याच दरम्यान अब्दाली दिल्लीतून अफगाणिस्तानच्या दिशेने परत फिरला होता. परंतु, मराठे तिथेच थांबले नाहीत; त्यांनी अब्दालीच्या सैन्याचा जोरदार पाठलाग सुरू ठेवला. या मोहिमेत मराठ्यांनी पंजाब, लाहोर, मुलतान आणि थेट अटकसारखे अनेक दूरवरचे प्रदेश आपल्या ताब्यात घेतले. हा सर्व भाग मराठा सैनिकांसाठी नवीन आणि अत्यंत विषम हवामानाचा होता, ज्यामुळे सैन्याला तिथे अनेक अडचणींचा सामना करावा लागत होता.
अशा कठीण परिस्थितीत राघोबादादांनी सुमारे १५ हजार सैनिकांची फौज साबाजी शिंदे यांच्या स्वाधीन केली आणि स्वतः इतर मुख्य लष्करासह दिल्लीच्या दिशेने माघार घेतली. आता अटक आणि पेशावरपासून ते थेट दिल्लीपर्यंतच्या विस्तीर्ण सीमावर्ती भागांची सुरक्षा राखण्याची अतिशय मोठी आणि जोखमीची जबाबदारी साबाजी शिंदे यांच्या खांद्यावर आली.
दरम्यान, मराठ्यांनी आपला मुलगा तैमूरशाह याचा पराभव करून थेट अटकेपर्यंत धडक मारली आहे, ही बातमी अब्दालीला समजली. हा पराभव त्याच्या चांगलाच जिव्हारी लागला. साबाजी शिंदे यांच्याकडे सध्या अत्यंत मर्यादित फौज शिल्लक आहे, त्यामुळे त्यांचा सहज पराभव करून दिल्लीपर्यंत पुन्हा वर्चस्व निर्माण करता येईल, असा अंदाज अब्दालीने बांधला होता.
परंतु, साबाजी शिंदे यांनी केवळ संरक्षण न करता थेट पुढे चाल करून पेशावर जिंकून घेतले. पेशावर जिंकल्यामुळे भौगोलिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाची असणारी खैबर खिंड मराठ्यांच्या पूर्ण नियंत्रणात आली. साबाजींची ही कामगिरी अब्दालीसाठी खूप मोठा धक्का होती, कारण पेशावरपासून त्याचे मुख्य केंद्र काबूल अवघ्या १२० किलोमीटर अंतरावर होते. मराठे आता आपल्या दारात येऊन ठेपले आहेत, याची जाणीव त्याला झाली.
साबाजींचा बंदोबस्त करण्यासाठी अब्दालीने आपला मुख्य सेनापती जहान खान याला २५ हजारांच्या सुसज्ज फौजेसह पाठवले. मात्र, खैबर खिंडीच्या भागात झालेल्या अटीतटीच्या लढाईत साबाजी शिंदे यांनी आपल्या युद्धकौशल्याच्या जोरावर जहान खानचा दारूण पराभव केला. या पराभवानंतर जहान खान पुन्हा नव्या दमाने पेशावरजवळ लढायला आला; पण या दुसऱ्या लढाईत त्याचा मुलगा मारला गेला, तो स्वतः गंभीर जखमी झाला आणि शेवटी त्याला तिथूनही माघार घ्यावी लागली.
साबाजी शिंदे यांनी प्रतिकूल परिस्थितीत कोणतीही अतिरिक्त मदत नसताना जवळपास १६ महिने खैबर खिंड आणि तो संपूर्ण परिसर एकहाती लढवला. शेवटी संतप्त झालेल्या अब्दालीने स्वतः ५० हजारांचे अथांग लष्कर गोळा केले आणि तो साबाजींवर चालून आला. या वेळी साबाजींकडे रसद संपत आली होती, मराठ्यांची इतर मोठी फौज मदतीला नव्हती आणि स्थानिक शिखांचाही पाठिंबा मिळाला नाही. परिस्थिती पूर्णपणे ओळखून साबाजींनी आपल्या फौजेचे अतोनात नुकसान टाळण्यासाठी अतिशय मुत्सद्दीपणे दिल्लीच्या दिशेने माघार घेतली.
अशा या ऐतिहासिक संघर्षात साबाजी शिंदे यांनी अटक, पंजाब आणि पेशावरच्या मातीत मराठ्यांचा भगवा ध्वज फडकवला.
No comments:
Post a Comment