फिरंगोजी शिंदे

 महादजी शिंदेंच्या पदरी असलेले

फिरंगोजी शिंदे हे पुरंदर तालुक्यातील पिंगोरी गावचे पाटील होते. शिंदेशाहीसोबत ते उत्तर हिंदुस्थानात गेले आणि तिसऱ्या पानिपतच्या युद्धात (१७६१) त्यांनी सहभाग घेतला. या रणसंग्रामात त्यांनी शौर्याने लढत वीरमरण पत्करले. मराठा साम्राज्याच्या सेवेसाठी त्यांनी दिलेलं योगदान मोठं होतं, पण इतिहासाने त्यांना हवी तशी दाद दिली नाही.

फिरंगोजीरावांना खंडेराव आणि विठोजीराव हे दोन पुत्र होते. फिरंगोजी पानिपतच्या रणात पडले, आणि खंडेराव देखील एका लढाईत कामी आले. पुढे विठोजीरावांना सरदारकी मिळाली. ते सीतामहू येथे मराठेशाहीच्या वतीने कर वसूल करत होते. तिथेच त्यांचा मृत्यू झाला आणि त्या ठिकाणी त्यांची छत्री/ समाधी बांधण्यात आली.

विठोजीरावांना बापूजीराव, गमाजीराव आणि खंडेराव असे तीन पुत्र झाले. पुढे बापूजीराव आणि गमाजीराव यांना सरदारकी मिळाली. दौलतराव शिंदेंची मर्जी संपादन करून बापूजीराव राजस्थानात नावारूपाला आले. त्यांनी आपल्या तलवारीच्या जोरावर जबरदस्त वचक निर्माण केला.

मेवाड येथे दौलतराव शिंदे यांनी अबूजी इंगळे आणि बापूजीराव यांना सुभेदार नेमले. बापूजीरावांनी मेवाडचा सोळा लक्षांचा कर वसूल करून दिला. १८०६ ते १८१७ या काळात ते राजस्थानात कार्यरत होते. मेवाड, अजमेर, जयपूर आणि जोधपूर या ठिकाणी कर वसुलीचे काम त्यांनी जबाबदारीने केले.

जयपूरचा राजा जगतसिंह याने इंग्रज सेनापती लॉर्ड लेक यांच्याकडे दौलतरावांविरोधात मदत मागितली. याला प्रत्युत्तर म्हणून दौलतरावांनी आणि बापूजीरावांनी जयपूरवर स्वाऱ्या केल्या. तीन वर्षांच्या युद्धात जयपूरचा मुलुख जाळून पोळून टाकला आणि मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले.

दौलतराव ग्वाल्हेरला परतल्यानंतर बापूजीराव अजमेर येथेच राहिले. जयपूर राजाकडून कर मिळेल म्हणून त्यांनी दोन वर्षे वाट पाहिली, पण कर न मिळाल्याने त्यांनी पुन्हा आक्रमण केले. कालाकांकर आणि टोडारी येथे जयपूरच्या सैन्याचा त्यांनी पराभव केला. जयपूर आणि जोधपूर या दोन्ही सैन्यांनी संयुक्तपणे शिंदेशाहीविरुद्ध उभे राहण्याचा प्रयत्न केला, पण बापूजीराव शिंदे आणि लखबादादा लाड यांनी त्यांचा बिमोड केला. राजस्थानावर पुन्हा मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित झाले.

रतलाम, सीतामहू, सैलाणा आणि भोपाल ही संस्थाने १८१८ पर्यंत शिंदेच्या अखत्यारीत होती, आणि यांची सुभेदारी बापूजीरावांकडे होती. त्यांनी आपल्या गावी असलेल्या पिंगलाई देवी मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. मंदिराच्या दरवाजावर असलेल्या शिलालेखात त्यांनी मंदिरासाठी दरवाजा अर्पण केल्याची नोंद आहे. ग्वाल्हेर दरबारातून पालखी, छडी, घोडा आणि खिलत देऊन त्यांना मान-सन्मान करण्यात आला.

सरदार बापूजीराव शिंदे पिंगोरीकर हे मराठा साम्राज्याच्या उत्तर भारतातील त्या शूर सेनापतींपैकी एक होते, ज्यांनी आपल्या पराक्रमाने मराठा वर्चस्व प्रस्थापित केले. त्यांच्या वडिलांचा बलिदान पानिपतच्या रणात झाला, आणि पुत्राने राजस्थानात मराठ्यांचा ध्वज पुन्हा फडकवला. पिंगोरीकर शिंदे हे नाव मराठा निष्ठा, पराक्रम आणि अभिमानाचं प्रतीक आहे.

#सुभेदार

#मराठा_साम्राज्य

#शिंदे_सरकार